Homiladorlik va tug‘ish nafaqasi: 10 oylik staj shartmi?
“Dekret puli” uchun Mehnat kodeksida staj talabi yo‘q. Biroq amalda Vazirlar Mahkamasining 796-son qarori asosida kamida 10 oylik sug‘urta staji talab qilinadi va bu talab hozirda qonuniy hisoblanadi.
Homiladorlik va tug‘ish nafaqasi, ya’ni “dekret puli” olish masalasi ko‘plab ishlovchi ayollarni qiziqtiradi. Ayniqsa, uni olish uchun 10 oylik sug‘urta staji majburiymi yoki yo‘qmi degan savol tez-tez uchraydi. Bu masalani tushunish uchun amaldagi qonunchilikka murojaat qilish zarur. Quyida ushbu masalani qonunchilik asosida sodda va tushunarli tarzda yoritib beramiz.
Qonunda nima deyilgan?
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 404-moddasiga ko‘ra, ayollarga homiladorlik va tug‘ish ta’tili beriladi: tug‘ruqqacha 70 kalendar kun va tug‘ruqdan keyin 56 kalendar kun (tug‘ish og‘ir kechsa yoki ikki va undan ortiq bola tug‘ilsa - 70 kun).
Ushbu davr uchun to‘lanadigan nafaqa o‘rtacha ish haqining kamida 75 foizidan kam bo‘lmasligi kerak.
Muhimi, mazkur moddada nafaqa olish uchun ma’lum bir ish yoki sug‘urta staji talab qilinishi haqida aniq norma belgilanmagan.
Unda 10 oy qayerdan chiqdi?
Shu bilan birga, amaliyotda boshqa normativ hujjatlar qo‘llaniladi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 796-son qaroriga muvofiq, homiladorlik va tug‘ish nafaqasini davlat ijtimoiy sug‘urtasi mablag‘lari hisobidan olish uchun kamida 10 oylik sug‘urta staji bo‘lishi talab etiladi. Shu sababli ko‘plab holatlarda aynan ushbu talab asosiy mezon sifatida qo‘llanmoqda.
2026-yil 1-yanvardan kuchga kirgan Davlat ijtimoiy sug‘urtasi to‘g‘risida qonun bu masalaga yanada aniqlik kiritdi. Uning 16-moddasiga ko‘ra, davlat ijtimoiy sug‘urta to‘lovlarini tayinlash tartibi, shu jumladan minimal sug‘urta staji miqdorini belgilash vakolati Vazirlar Mahkamasiga berilgan. Ya’ni, staj talabi mavjud bo‘lishi mumkinligi qonun darajasida mustahkamlandi.
Qonunlar o‘rtasidagi nisbat.
Bundan tashqari, Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida qonunga muvofiq, agar turli normativ hujjatlar o‘rtasida tafovut yuzaga kelsa, keyinroq qabul qilingan hujjat qo‘llaniladi. Shu bois yangi qonun Vazirlar Mahkamasiga staj talabini belgilash vakolatini berganligi sababli, amaldagi 10 oylik sug‘urta staji talabi huquqiy jihatdan asosli hisoblanadi.
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, Mehnat kodeksida bevosita 10 oylik staj talabi ko‘rsatilmagan bo‘lsa-da, amaldagi qonunchilik tizimi va Vazirlar Mahkamasining qarorlari asosida hozirgi kunda homiladorlik va tug‘ish nafaqasini davlat ijtimoiy sug‘urtasi hisobidan olish uchun kamida 10 oylik sug‘urta stajiga ega bo‘lish talabi amalda majburiy hisoblanadi.
